وقتی پهلوی چشم بر مردم بست

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده :  تجربه تاریخی ایران در سده اخیر نشان می‌دهد که بقای هر نظام سیاسی، بیش و پیش از هر چیز، به نوع نگاه آن به مردم وابسته است. آنچه نظام سیاسی پهلوی را به بن‌بست کشاند، صرفاً ضعف‌های مقطعی یا فشارهای خارجی نبود، بلکه بی‌اعتنایی ساختاری به مردم و بی‌توجهی به سرنوشت ملت، به‌ویژه نسل جوان، عامل اصلی فروپاشی آن بود. همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب تأکید می‌کنند، در آن نظام، سعادت مردم نه هدف بود و نه حتی مسئله‌ای جدی برای حاکمان.

نظام سیاسی پهلوی، بر پایه الگوهایی شکل گرفت که نه از دل جامعه ایرانی برآمده بود و نه نسبتی با فرهنگ، ایمان و نیازهای واقعی مردم داشت. نسخه‌هایی ناقص و تقلیدی از مدل‌های بیگانه، بدون توجه به بستر اجتماعی ایران، مبنای اداره کشور قرار گرفت. حتی همان الگوهای وارداتی نیز به‌درستی اجرا نمی‌شد و نتیجه آن، شکل‌گیری یک نظام استبدادی بود که تصمیم‌گیری‌های کلان آن، هیچ ارتباطی با اراده عمومی نداشت.

فروپاشی پهلوی و بی‌اعتنایی به مردم

در چنین فضایی، مردم نه به‌عنوان صاحبان کشور، بلکه به‌مثابه ابزار یا تماشاگر سیاست تلقی می‌شدند. جوانان، که سرمایه اصلی هر جامعه‌اند، یا نادیده گرفته می‌شدند یا به مسیری هدایت می‌گردیدند که نتیجه‌ای جز بی‌هویتی، خودباختگی و فاصله گرفتن از ارزش‌های معنوی نداشت. گسترش فساد، بی‌بندوباری و تضعیف ایمان عمومی، نه یک اتفاق تصادفی، بلکه محصول جهت‌گیری کلان نظام سیاسی وقت بود.

در مقابل، انقلاب اسلامی نقطه عطفی در بازتعریف نسبت قدرت و مردم به شمار می‌آید. هنر بزرگ امام خمینی(ره) در این بود که نظامی را جایگزین ساخت که اساس آن بر محبت به مردم و توجه جدی به سرنوشت ملت بنا شد. در این نگاه جدید، مردم نه تهدید، بلکه فرصت و نه حاشیه، بلکه متن سیاست محسوب شدند.

سقوط پهلوی، درس مردم‌سالاری

انقلاب اسلامی، مفهومی نو از مشارکت و مسئولیت‌پذیری را وارد عرصه حکمرانی کرد. استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی که در دوران پهلوی مفهومی بی‌معنا بود، به هدفی راهبردی تبدیل شد. خودباوری جای خودباختگی را گرفت و ملت ایران، به‌ویژه جوانان، به توانایی‌های درونی خود توجه یافتند.

مقایسه این دو تجربه تاریخی نشان می‌دهد که بی‌توجهی به مردم، دیر یا زود هر نظامی را فرسوده و بی‌پشتوانه می‌کند. در مقابل، مردمی‌بودن و تکیه بر اراده عمومی، رمز ماندگاری و پویایی یک نظام سیاسی است. این حقیقتی است که انقلاب اسلامی آن را احیا کرد و حفظ آن، مسئولیتی دائمی برای همه کارگزاران و دلسوزان کشور به شمار می‌رود.