مس سونگون؛ پیشگام صنعت سبز ایران

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده :  در ادبیات توسعه امروز، صنعت موفق تنها به میزان تولید و بازده اقتصادی سنجیده نمی‌شود، بلکه میزان پایبندی آن به اصول محیط‌زیستی، مسئولیت اجتماعی و حفظ سرمایه‌های طبیعی نیز به‌عنوان شاخصی تعیین‌کننده مطرح است. در چنین نگاهی، صنایع بزرگ زمانی می‌توانند نقش واقعی خود را در مسیر پیشرفت ایفا کنند که هم‌زمان با حرکت در مسیر تولید و ارزش‌آفرینی، پاسدار طبیعت و منابع بین‌نسلی باشند. در همین چارچوب است که عملکرد مجتمع مس سونگون ورزقان را می‌توان نمونه‌ای روشن از هم‌گرایی صنعت و محیط‌زیست و الگویی قابل توجه از مفهوم «صنعت سبز» در کشور دانست.

این مجتمع معدنی که یکی از قطب‌های مهم تولید مس در ایران به‌شمار می‌رود، در سال‌های اخیر با شتاب‌بخشی به برنامه‌های محیط‌زیستی خود، نشان داده است که توسعه صنعتی لزوماً در تقابل با طبیعت قرار ندارد. رویکرد سونگون، رویکردی مبتنی بر توسعه پایدار است؛ توسعه‌ای که در آن حفاظت از منابع طبیعی نه یک اقدام جانبی، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌ریزی کلان و مدیریت راهبردی مجموعه محسوب می‌شود. احیای جنگل‌های قره‌داغ به‌عنوان یکی از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های شمال‌غرب کشور، نماد عینی این نگاه مسئولانه است.

پیوند صنعت و محیط‌زیست در راهبردهای سبز مس سونگون

برنامه احیای جنگل‌های قره‌داغ که با محوریت جنگل‌کاری ۴۰۰ هکتاری طراحی و اجرا می‌شود، از جمله طرح‌های شاخص محیط‌زیستی مجتمع مس سونگون ورزقان به‌شمار می‌رود. این طرح با هدف تقویت پوشش گیاهی، حفظ تنوع زیستی، کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و ارتقای کیفیت زیست‌محیطی منطقه تدوین شده و اجرای آن با اتکا به مطالعات کارشناسی و انتخاب گونه‌های بومی و سازگار با اقلیم منطقه در حال انجام است. تا کنون ۱۶ هزار اصله نهال در محدوده قره‌داغ کاشته و آبیاری شده و این روند با آغاز فاز دوم کاشت پاییزه، با کاشت ۱۰ هزار اصله نهال دیگر ادامه خواهد یافت تا مجموع نهال‌های کاشته‌شده در سال جاری به ۲۶ هزار اصله برسد.

آنچه این برنامه را از بسیاری از اقدامات مقطعی متمایز می‌کند، توجه ویژه به ایجاد زیرساخت‌های پایدار برای تضمین موفقیت بلندمدت طرح‌های احیایی است. مدیریت مجتمع به‌درستی بر این اصل تأکید دارد که جنگل‌کاری صرفاً به معنای کاشت نهال نیست، بلکه تداوم حیات نهال‌ها و تبدیل آن‌ها به توده‌های جنگلی پایدار، نیازمند زیرساخت، برنامه‌ریزی و پایش مستمر است. در همین راستا، آماده‌سازی بیش از ۳۶ هزار چاله کاشت، نصب پنج تانکر ۲۰ هزار لیتری برای تأمین پایدار آب و بهره‌برداری از پنج کیلومتر شبکه آبیاری، از جمله اقداماتی است که پایه‌های ماندگاری این طرح را تقویت می‌کند و امکان ارزیابی نتایج آن را در سال‌های آینده فراهم می‌سازد.

سونگون؛ الگویی نوین از معدن‌کاری مسئولانه

هم‌زمان با احیای عرصه‌های طبیعی، توجه به منظر شهری و ورودی‌های منطقه نیز در دستور کار مجتمع قرار گرفته است. اجرای طرح کمربند سبز در حاشیه بزرگراه خواجه–ورزقان، نمونه‌ای از این نگاه جامع به محیط پیرامونی است. در این طرح، تاکنون پنج هزار چاله کاشت آماده‌سازی شده و عملیات کاشت پاییزه از اوایل آذرماه آغاز شده است. ایجاد نوار سبز ماندگار در این محور ارتباطی، علاوه بر ارتقای جلوه‌های بصری و طبیعی مسیر، نقش مؤثری در بهبود کیفیت هوا، کاهش گردوغبار و افزایش حس تعلق محیطی در منطقه ایفا می‌کند.

مدیریت مجتمع مس سونگون ورزقان بارها تأکید کرده است که نگاه این مجموعه به محیط‌زیست، نگاهی مقطعی یا صرفاً تبلیغاتی نیست، بلکه بخشی از هویت سازمانی و ساختار توسعه‌ای آن به‌شمار می‌رود. این رویکرد با حمایت و همراهی شرکت ملی صنایع مس ایران تقویت شده و زمینه شتاب‌گیری اجرای برنامه‌های محیط‌زیستی را در سال جاری فراهم آورده است. چنین حمایتی نشان می‌دهد که سیاست‌های کلان صنعت مس کشور نیز به‌سمت هم‌راستایی بیشتر با الزامات توسعه پایدار و حفاظت از محیط‌زیست حرکت کرده است.

سونگون و گام‌های بلند در مسیر توسعه پایدار و حفاظت از طبیعت

سونگون امروز تنها یک واحد تولیدی نیست، بلکه بازیگری اثرگذار در توسعه متوازن منطقه محسوب می‌شود. اشتغال‌زایی پایدار، تقویت زیرساخت‌های محلی و توجه هم‌زمان به اقتصاد و محیط‌زیست، این مجتمع را به نمونه‌ای از مسئولیت‌پذیری صنعتی تبدیل کرده است. احیای جنگل‌های قره‌داغ، در کنار سایر اقدامات محیط‌زیستی، پیامی روشن دارد: صنعتی که به آینده می‌اندیشد، ناگزیر باید طبیعت را به‌عنوان شریک توسعه خود به رسمیت بشناسد.

در نهایت، می‌توان گفت مجتمع مس سونگون ورزقان با درک درست از جایگاه خود در جغرافیای طبیعی و اقتصادی منطقه، مسیری را برگزیده است که در آن تولید «طلای سرخ» با پاسداری از «طلای سبز» آذربایجان هم‌زمان پیش می‌رود. استمرار این مسیر، نه‌تنها ضامن پایداری محیط‌زیست قره‌داغ خواهد بود، بلکه الگویی الهام‌بخش برای سایر صنایع کشور فراهم می‌کند تا توسعه صنعتی را در کنار حفاظت از سرمایه‌های طبیعی معنا کنند.