امام جمعه‌ای که امامِ دل‌ها شد

در تاریخ هر شهر، گاه انسان‌هایی می‌درخشند که فراتر از جایگاه رسمی خود، به بخشی از حافظه عاطفی مردم تبدیل می‌شوند. آیت‌الله شهید سیدمحمدعلی آل‌هاشم از همان چهره‌ها بود؛ شخصیتی که نامش نه فقط با عنوان امام جمعه تبریز و نماینده ولی‌فقیه، بلکه با نوعی خاص از زیستن در مسئولیت گره خورد. زیستنی که ساده بود، صادقانه بود و به‌همین دلیل ماندگار شد.

تبریز، او را بیش از آن‌که بر فراز تریبون نماز جمعه به یاد بیاورد، در میان مردم می‌شناخت؛ در کوچه و بازار، در مسیرهای روزمره شهر، در گفت‌وگوهای بی‌تکلف و سلام‌هایی که فاصله نمی‌ساخت. او به‌درستی دریافته بود که اعتماد عمومی نه با شعار به‌دست می‌آید و نه با تشریفات حفظ می‌شود، بلکه محصول حضور واقعی، شنیدن صادقانه و رفتار مسئولانه است.

آیت‌الله آل‌هاشم در روزگاری که فاصله میان مردم و برخی مسئولان به یکی از دغدغه‌های جدی جامعه تبدیل شده، تصویری متفاوت از مسئولیت‌پذیری ارائه داد. او نشان داد که می‌توان صاحب جایگاه بود، اما اسیر جایگاه نشد؛ می‌توان تریبون داشت، اما مردم را به‌عنوان اصلی‌ترین مخاطب انتخاب کرد؛ می‌توان نماینده ولی‌فقیه بود و در عین حال، نماینده دردها، مطالبات و امیدهای مردم نیز باقی ماند.

آیت‌الله شهید آل‌هاشم؛ نامی که با مردم ماند

ساده‌زیستی او نه یک نمایش رسانه‌ای، بلکه بخشی طبیعی از منش شخصی‌اش بود. از نحوه رفت‌وآمد گرفته تا شیوه تعامل با اقشار مختلف جامعه، همه چیز حکایت از این داشت که برای او، مسئولیت امتیاز نبود، بلکه تکلیف بود. همین نگاه بود که باعث شد اعتماد اجتماعی نسبت به او شکل بگیرد و تقویت شود؛ اعتمادی که امروز، پس از شهادتش، بیش از پیش معنا پیدا کرده است.

شهادت آیت‌الله آل‌هاشم را نمی‌توان صرفاً یک حادثه تلخ دانست؛ این شهادت، نقطه پایان مسیری بود که از ابتدا با نیت خدمت آغاز شده بود. او شهید راه خدمت بود، نه فقط به این معنا که در مسیر انجام وظیفه جان باخت، بلکه از آن جهت که تمام دوران مسئولیتش را با روحیه‌ای جهادی، مردمی و بی‌ادعا سپری کرد. شهادت او، مهر تأییدی شد بر صداقتی که مردم سال‌ها آن را در رفتار و گفتار او دیده بودند.

نقش آیت‌الله آل‌هاشم در تقویت سرمایه اجتماعی نظام و نهاد دین، نقشی انکارناپذیر است. او توانست پلی میان نسل‌ها ایجاد کند و تصویری قابل فهم و قابل اعتماد از روحانیت در ذهن جوانان بسازد. در زمانی که پرسش‌ها و نقدها افزایش یافته بود، پاسخ او نه تقابل بود و نه فاصله‌گیری، بلکه گفت‌وگو، تواضع و عمل صادقانه بود.

امام جمعه‌ای که در میان مردم بود، نه بر فراز تریبون

چهارمین همایش تجلیل از زنده‌نامان تبریز، فرصتی ارزشمند برای بازخوانی چنین الگویی است. تجلیل از آیت‌الله آل‌هاشم، تنها یادآوری یک نام و یک مسئولیت نیست؛ یادآوری یک مسیر است. مسیری که در آن، خدمت بر نمایش ترجیح داده می‌شود، مردم اصل قرار می‌گیرند و صداقت، پایه مشروعیت اجتماعی است.امروز که از او سخن می‌گوییم، در حقیقت از معیاری سخن می‌گوییم که می‌تواند سنجه‌ای برای مسئولان امروز و فردا باشد. این‌که چگونه می‌توان در قدرت بود و محبوب ماند، چگونه می‌توان مسئولیت داشت و فاصله نساخت، و چگونه می‌توان دین را نه در قالب دستور، بلکه در قامت رفتار به جامعه عرضه کرد.

یاد و نام آیت‌الله شهید سیدمحمدعلی آل‌هاشم، تنها در قاب تصاویر و مراسم‌ها زنده نمی‌ماند؛ او زمانی زنده‌تر خواهد بود که منش و راهش ادامه پیدا کند. اگر این تجلیل‌ها به تعهدی عملی برای بازگشت به مردم، ساده‌زیستی، صداقت و مسئولیت‌پذیری تبدیل شود، آنگاه می‌توان گفت که این شهید راه خدمت، همچنان در متن زندگی اجتماعی ما حضور دارد و الهام‌بخش آینده است.