آذربایجان شرقی بر ریل توسعه؛ با پیشرانی مس سونگون

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده :   در ادبیات توسعه، همواره از «پیشران»‌هایی سخن گفته می‌شود که می‌توانند مسیر حرکت یک منطقه را تغییر دهند و ظرفیت‌های نهفته آن را بالفعل کنند. آذربایجان شرقی نیز از این قاعده مستثنا نیست و در میان مزیت‌های متنوع این استان، معدن مس سونگون جایگاهی دارد که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک واحد معدنی دانست. سونگون امروز به‌درستی به‌عنوان موتور توسعه آذربایجان شرقی شناخته می‌شود؛ موتوری که اگر به‌درستی هدایت و تقویت شود، می‌تواند شتاب‌دهنده رشد اقتصادی، اشتغال پایدار و ارتقای جایگاه استان در اقتصاد ملی باشد.

معدن مس سونگون از نظر ذخایر، یکی از بزرگ‌ترین معادن مس کشور محسوب می‌شود. بر اساس برآوردهای رسمی منتشرشده در سال‌های اخیر، ذخیره زمین‌شناسی این معدن بیش از چند میلیارد تن سنگ معدنی با عیار قابل توجه مس است که آن را در ردیف معادن بزرگ منطقه قرار می‌دهد. این حجم از ذخایر، به‌معنای دهه‌ها فعالیت مستمر معدنی و صنعتی است؛ ظرفیتی که کمتر منطقه‌ای در کشور از آن برخوردار است. همین واقعیت، سونگون را از یک پروژه مقطعی به یک دارایی راهبردی برای استان و کشور تبدیل کرده است.

از دل کوهستان تا متن توسعه؛ نقش کلیدی مس سونگون در آینده استان

نخستین اثر ملموس سونگون، در حوزه اشتغال قابل مشاهده است. این معدن به‌طور مستقیم هزاران فرصت شغلی ایجاد کرده و به‌صورت غیرمستقیم، زمینه اشتغال چندین برابر این تعداد را در حوزه‌های حمل‌ونقل، خدمات فنی، پیمانکاری، بازرگانی و صنایع وابسته فراهم آورده است. در شرایطی که یکی از چالش‌های مزمن آذربایجان شرقی، مهاجرت نیروی کار به‌ویژه از مناطق شمالی استان بوده، سونگون توانسته است به عاملی بازدارنده در برابر این روند تبدیل شود و بخشی از جمعیت فعال را در همان منطقه نگه دارد. اشتغال ایجادشده در این معدن، از جنس اشتغال پایدار و مبتنی بر مهارت است و همین موضوع، نقش آن را در ارتقای سرمایه انسانی استان دوچندان می‌کند.

تأثیر سونگون تنها به بازار کار محدود نمانده است. توسعه این معدن، به‌طور طبیعی زیرساخت‌های پیرامونی را نیز متحول کرده است. بهبود راه‌های دسترسی، تقویت شبکه برق، توسعه تأسیسات آب و افزایش ظرفیت‌های ارتباطی، از جمله پیامدهایی است که نه‌تنها در خدمت معدن، بلکه در اختیار ساکنان منطقه و سایر فعالیت‌های اقتصادی قرار گرفته است. تجربه نشان داده است هر جا پروژه‌ای بزرگ و پایدار شکل گرفته، زیرساخت‌ها نیز ناگزیر هم‌زمان رشد کرده‌اند و سونگون نمونه‌ای روشن از این قاعده است.

آذربایجان شرقی بر ریل توسعه؛ با پیشرانی مس سونگون

از منظر اقتصادی، معدن مس سونگون سهم قابل توجهی در تولید ناخالص منطقه‌ای و افزایش درآمدهای ارزی کشور دارد. مس به‌عنوان یکی از فلزات راهبردی جهان، نقش کلیدی در صنایع برق، الکترونیک، خودروسازی، انرژی‌های تجدیدپذیر و زیرساخت‌های نوین ایفا می‌کند. افزایش تقاضای جهانی برای مس، به‌ویژه در مسیر گذار انرژی، ارزش این معدن را بیش از پیش برجسته کرده است. هر تن مس تولیدی، نه‌تنها محصولی صادراتی، بلکه بخشی از زنجیره‌ای است که می‌تواند ارزش افزوده چندبرابری ایجاد کند؛ مشروط بر آنکه فرآوری و صنایع پایین‌دستی در کنار معدن توسعه یابند.

در اینجاست که اهمیت نگاه توسعه‌محور به سونگون آشکار می‌شود. اگر مس سونگون صرفاً به‌عنوان محلی برای استخراج ماده خام دیده شود، بخش بزرگی از منافع بالقوه آن از دست خواهد رفت. تجربه کشورهای موفق معدنی نشان می‌دهد که سود اصلی در تکمیل زنجیره ارزش نهفته است؛ از کنسانتره و کاتد گرفته تا صنایع مسی، قطعه‌سازی و محصولات نهایی. آذربایجان شرقی با پشتوانه نیروی انسانی متخصص، موقعیت جغرافیایی مناسب و دسترسی به بازارهای منطقه‌ای، ظرفیت تبدیل‌شدن به قطب صنایع پایین‌دستی مس را دارد و سونگون می‌تواند نقطه اتکای این تحول باشد.

مس سونگون؛ قلب تپنده اقتصاد آذربایجان شرقی

در سطح استانی، سونگون نقش مهمی در متوازن‌سازی توسعه ایفا می‌کند. تمرکز فعالیت‌های اقتصادی در کلان‌شهر تبریز، سال‌هاست به یکی از چالش‌های توسعه آذربایجان شرقی تبدیل شده است. تقویت قطب‌های اقتصادی در شهرستان‌ها، راهکاری شناخته‌شده برای کاهش این تمرکز است و معدن مس سونگون، با محوریت شهرستان ورزقان، می‌تواند الگویی موفق در این زمینه باشد. شکل‌گیری خوشه‌های صنعتی و خدماتی پیرامون این معدن، به‌تدریج به توزیع عادلانه‌تر فرصت‌ها در سطح استان منجر خواهد شد.

در عین حال، پرداختن به مسئولیت‌های اجتماعی و ملاحظات زیست‌محیطی، شرط تداوم نقش‌آفرینی سونگون به‌عنوان موتور توسعه است. معدن‌کاری در جهان امروز، دیگر بدون توجه به محیط‌زیست و جامعه محلی قابل قبول نیست. سرمایه‌گذاری در مدیریت پسماند، کاهش آلایندگی‌ها، احیای منابع طبیعی و مشارکت در توسعه خدمات عمومی منطقه، نه هزینه اضافی، بلکه تضمین‌کننده مشروعیت و پایداری فعالیت معدن است. هرچه پیوند معدن با زندگی روزمره مردم منطقه عمیق‌تر و مثبت‌تر باشد، مسیر توسعه نیز هموارتر خواهد شد.

سونگون؛ از معدن مس تا پیشران اقتصاد منطقه‌ای

واقعیت آن است که سونگون امروز به مرحله‌ای رسیده که تصمیم‌گیری درباره آن، صرفاً یک تصمیم فنی یا اقتصادی نیست، بلکه تصمیمی راهبردی برای آینده آذربایجان شرقی است. این معدن می‌تواند همچنان در چارچوبی حداقلی اداره شود و نقش یک تأمین‌کننده ماده خام را ایفا کند، یا با نگاهی جامع و آینده‌نگر، به محور شکل‌گیری یک اکوسیستم صنعتی و اقتصادی تبدیل شود. انتخاب میان این دو مسیر، تعیین‌کننده جایگاه استان در دهه‌های پیش رو خواهد بود.

جمع‌بندی آنکه معدن مس سونگون، با ذخایر عظیم، نقش‌آفرینی گسترده در اشتغال، اثرگذاری بر زیرساخت‌ها و ظرفیت بالای ایجاد ارزش افزوده، به‌حق موتور توسعه آذربایجان شرقی است. اما هر موتور قدرتمندی، نیازمند سوخت مناسب، مدیریت هوشمند و مسیر مشخص است. اگر سیاست‌گذاری‌ها به‌سمت تکمیل زنجیره ارزش، تقویت صنایع پایین‌دستی، حفظ محیط‌زیست و افزایش سهم استان از منافع این ثروت ملی حرکت کند، سونگون می‌تواند نه‌تنها موتور، بلکه لوکوموتیو توسعه پایدار آذربایجان شرقی باشد؛ نقشی که شایسته ظرفیت‌های این استان و انتظارات مردم آن است.