آب ارس، ضربان توسعه فردای تبریز

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده : آینده شهرها را فقط با برج‌ها، کارخانه‌ها، بزرگراه‌ها و طرح‌های سرمایه‌گذاری نمی‌توان سنجید؛ گاهی سرنوشت توسعه در جایی رقم می‌خورد که کمتر به چشم می‌آید: در جریان آب. برای تبریز، شهری با پیشینه‌ای درخشان در تجارت، صنعت و فرهنگ، امنیت آبی دیگر صرفاً یک مسئله خدماتی نیست؛ بلکه یکی از پیش‌شرط‌های تداوم زندگی شهری، پایداری فعالیت‌های اقتصادی و برنامه‌ریزی برای نسل‌های آینده است. از همین رو، طرح انتقال آب ارس به تبریز را باید فراتر از یک پروژه عمرانی دید؛ طرحی که سرنوشت اجرای آن با بخشی از آینده آذربایجان‌شرقی گره خورده است.

اهمیت این موضوع زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم تأمین آب پایدار، یکی از پایه‌های اصلی توسعه شهری است. خانه‌ها، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها، واحدهای تولیدی و خدمات عمومی، همگی به شبکه‌ای مطمئن و پایدار برای تأمین آب وابسته‌اند. هرگونه اختلال در این چرخه می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه داشته باشد. بنابراین، امنیت آبی باید در ردیف اولویت‌های راهبردی مدیریت استان قرار گیرد؛ نه آنکه تنها هنگام افزایش نگرانی‌ها درباره منابع آب، به صدر اخبار بازگردد.

طرح انتقال آب ارس نیز در همین چارچوب اهمیت پیدا می‌کند. بر اساس اظهارات یوسف غفارزاده، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی، در شهریورماه ۱۴۰۵، این پروژه با هدف تأمین بلندمدت آب شرب و بهداشت تبریز و ۲۲ شهر و ۱۶۹ روستای واقع در مسیر، به طول ۱۴۰ کیلومتر طراحی شده است. به گفته وی، تا آن زمان ۵۰ کیلومتر از خط انتقال اجرا شده و ۹۰ کیلومتر باقی مانده بود. همچنین برای ادامه اجرای طرح، حدود سه هزار میلیارد تومان اعتبار برای سال ۱۴۰۵ اعلام شد؛ اعتباری که اثرگذاری آن به تخصیص به‌موقع منابع و پیشرفت واقعی عملیات اجرایی وابسته است.

این ارقام، هم از ابعاد گسترده پروژه حکایت می‌کنند و هم نشان می‌دهند که مسیر پیش رو همچنان به تصمیم‌گیری مؤثر، تأمین منابع مالی و نظارت مستمر نیاز دارد. در پروژه‌ای با چنین اهمیتی، اعلام اعتبار یا تأکید بر اولویت اجرایی، به‌تنهایی پایان کار نیست. آنچه اهمیت دارد، تبدیل تصمیم‌ها به پیشرفت قابل اندازه‌گیری، گزارش عمومی مراحل اجرا و مشخص‌شدن موانعی است که ممکن است زمان تکمیل پروژه را طولانی کنند.

در همین راستا، بهرام سرمست، استاندار آذربایجان‌شرقی، در ۲۳ مهرماه ۱۴۰۵ بر ضرورت تسریع در اجرای طرح انتقال آب ارس تأکید کرد و خواستار حمایت بیشتر دولت برای تکمیل آن شد. همچنین در گزارشی که چهارم آبان منتشر شد، از پیگیری موضوع در سطح دولت و گفت‌وگو با صنایع برای استفاده از ظرفیت‌های آنها در پیشبرد پروژه خبر داده شد. این پیگیری‌ها اهمیت موضوع را نشان می‌دهد؛ اما اکنون پرسش اصلی آن است که این حمایت‌ها چگونه و در چه بازه زمانی به پیشرفت اجرایی ملموس تبدیل خواهند شد.

با این همه، امنیت آبی تبریز را نباید فقط به رسیدن آب از یک منبع جدید محدود کرد. انتقال آب می‌تواند بخشی از پاسخ به نیازهای آینده باشد، اما هیچ پروژه انتقالی به‌تنهایی جایگزین مدیریت صحیح منابع موجود نمی‌شود. اگر هم‌زمان با توسعه زیرساخت‌های تأمین آب، مصرف بهینه، کاهش هدررفت شبکه، بازچرخانی آب و حفاظت از منابع زیرزمینی جدی گرفته نشود، خطر بازتولید مشکلات در آینده همچنان وجود خواهد داشت.

از این منظر، مدیریت آب باید بر پایه یک نگاه یکپارچه شکل بگیرد؛ نگاهی که در آن افزایش ظرفیت تأمین، اصلاح شبکه‌های فرسوده، استفاده مجدد از پساب تصفیه‌شده در بخش‌های مناسب و ارتقای بهره‌وری مصرف، اجزای یک برنامه واحد باشند. به‌ویژه در بخش صنعت، استفاده از آب متناسب با کیفیت مورد نیاز هر فرایند و حرکت به سمت بازچرخانی، می‌تواند فشار بر منابع آب شیرین را کاهش دهد. در بخش شهری نیز اطلاع‌رسانی عمومی، اصلاح الگوی مصرف و مشارکت شهروندان باید در کنار اقدامات فنی دنبال شود.

از سوی دیگر، هر طرح انتقال آب باید با ارزیابی دقیق پیامدهای محیط‌زیستی و رعایت ملاحظات حوضه مبدأ همراه باشد. رودخانه ارس تنها یک منبع تأمین آب نیست؛ بخشی از یک سامانه طبیعی و جغرافیایی است که حفاظت از آن به نگاه کارشناسی، پایش مستمر و همکاری میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. توسعه پایدار زمانی معنا پیدا می‌کند که تأمین نیازهای امروز، به قیمت نادیده‌گرفتن ملاحظات زیست‌محیطی و نیازهای بلندمدت تمام نشود.

در این میان، شفافیت نیز ضرورتی انکارناپذیر است. مردم حق دارند بدانند پروژه در چه مرحله‌ای قرار دارد، چه میزان اعتبار واقعاً تخصیص یافته، چه مقدار از عملیات اجرا شده و موانع باقی‌مانده چیست. انتشار گزارش‌های منظم و قابل مقایسه از سوی دستگاه‌های مسئول می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی کمک کند و زمینه پاسخ‌گویی مؤثرتر را فراهم سازد.

چنین شفافیتی، به‌جای آنکه مانعی برای اجرای پروژه باشد، ابزاری برای تقویت نظارت عمومی و تسریع در رفع مشکلات است.

تبریز برای حفظ جایگاه اقتصادی و اجتماعی خود و برنامه‌ریزی برای آینده، به زیرساخت‌هایی پایدار نیاز دارد و آب در صدر این نیازها قرار می‌گیرد. اما امنیت آبی تنها با انتقال آب محقق نمی‌شود؛ این هدف به ترکیبی از سرمایه‌گذاری، مدیریت علمی، حفاظت از محیط‌زیست، اصلاح الگوی مصرف و پاسخ‌گویی مستمر نیاز دارد.

اکنون که انتقال آب ارس در شمار اولویت‌های اعلام‌شده استان قرار گرفته است، فرصت آن رسیده که مسیر اجرا با زمان‌بندی روشن، تأمین مالی قابل اتکا و گزارش‌دهی منظم دنبال شود. آینده تبریز را نمی‌توان به امید بارش‌های اتفاقی یا تصمیم‌های مقطعی سپرد. آب، مسئله امروز شهر و مسئولیت فردای آن است؛ مسئولیتی که باید از سطح وعده و مصوبه فراتر برود و در عمل، به اطمینان خاطر شهروندان و پایداری توسعه منطقه تبدیل شود.

✍️ موسی کاظم‌زاده | بازار تبریز آنلاین