مسئولیت فراموش‌شده؛ چه کسی پاسخگوی انسجام ملی است؟

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده :  در عصر ارتباطات، نقش کلمات و روایت‌ها در شکل‌دهی به واقعیت‌های اجتماعی بیش از هر زمان دیگری پررنگ شده است. رسانه‌ها، نخبگان فکری و مسئولان، هر یک به‌گونه‌ای در ساخت یا تضعیف انسجام ملی نقش‌آفرینی می‌کنند. در جامعه‌ای مانند ایران که با چالش‌های متنوع داخلی و خارجی روبه‌روست، این نقش‌ها اهمیتی دوچندان می‌یابد.

نخبگان اجتماعی و سیاسی به دلیل جایگاه تأثیرگذار خود، مسئولیتی فراتر از شهروندان عادی دارند. سخنان، تحلیل‌ها و حتی سکوت آنان می‌تواند افکار عمومی را به سمت همدلی یا تقابل سوق دهد. نقد، ضرورتی انکارناپذیر برای پیشرفت جامعه است، اما زمانی که نقد از چارچوب انصاف و مسئولیت خارج شود، می‌تواند به عاملی برای فرسایش انسجام ملی تبدیل گردد.

نخبگان، رسانه و خط باریک میان نقد و گسست اجتماعی

رسانه‌ها نیز در این میان نقشی تعیین‌کننده دارند. رسانه می‌تواند پل ارتباطی میان گروه‌های مختلف جامعه باشد یا برعکس، با برجسته‌سازی اختلاف‌ها، شکاف‌ها را عمیق‌تر کند. انتخاب واژه‌ها، نحوه بازنمایی رویدادها و اولویت‌بندی اخبار، همگی در شکل‌گیری احساس تعلق یا بیگانگی در جامعه اثرگذارند. در شرایط حساس، رسانه مسئول است که آگاهی‌بخشی را جایگزین هیجان‌آفرینی کند.

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، مرز میان آزادی بیان و مسئولیت اجتماعی است. بیان دیدگاه‌های متفاوت، حق هر فرد است، اما زمانی که این بیان به تخریب اعتماد عمومی یا نفی کلیت جامعه منجر شود، انسجام ملی آسیب می‌بیند. نخبگان و فعالان رسانه‌ای باید آگاه باشند که سخنان آنان تنها بازتاب نظر شخصی نیست، بلکه می‌تواند بر امنیت روانی و اجتماعی جامعه اثر بگذارد.

کلمات، نخبگان و سرنوشت انسجام ملی ایران

ایران قوی نیازمند فضایی است که در آن گفت‌وگو جایگزین تقابل شود. نخبگان می‌توانند با ترویج فرهنگ شنیدن و پذیرش تفاوت‌ها، به کاهش تنش‌های اجتماعی کمک کنند. مسئولیت تاریخی آنان ایجاب می‌کند که حتی در نقدهای تند، خطوط قرمز همبستگی ملی را حفظ کنند و از تبدیل اختلاف نظر به دشمنی اجتماعی بپرهیزند.

در نهایت، انسجام ملی محصول رفتار جمعی است، اما نقش کنشگران اثرگذار در شکل‌دهی به این رفتار انکارناپذیر است. اگر کلمات آگاهانه و مسئولانه انتخاب شوند، می‌توانند امید، اعتماد و همدلی بیافرینند. اما اگر بی‌پروا و احساسی به کار روند، می‌توانند سرمایه اجتماعی را فرسوده کنند. آینده ایران، تا حد زیادی به این انتخاب‌ها وابسته است.