سونگون؛ موتور روشن توسعه در ورزقان

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده :  سونگون دیگر فقط نام یک معدن بزرگ در شمال‌غرب ایران نیست؛ در سال‌های اخیر، این مجموعه به یکی از مهم‌ترین نشانه‌های حرکت صنعت مس کشور از مرحله استخراج و تولید کنسانتره به سمت تکمیل زنجیره ارزش تبدیل شده است؛ مسیری که اگر با همین شتاب ادامه پیدا کند، می‌تواند آثار خود را فراتر از محدوده معدن، در اقتصاد ورزقان، آذربایجان‌شرقی و حتی اقتصاد ملی نشان دهد.

آنچه در روزهای اخیر درباره سونگون منتشر شده، تصویری از مجموعه‌ای ارائه می‌کند که هم‌زمان چند مسیر توسعه را دنبال می‌کند. در تازه‌ترین بازدید مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران، روند اجرای پروژه‌های کلان سونگون از جمله فاز سوم تغلیظ و طرح تولید کاتد مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، پیشرفت بخش کارخانه فاز سوم تغلیظ به حدود ۷۵ درصد رسیده و برای این طرح، ظرفیت تولید سالانه ۴۵۰ هزار تن کنسانتره پیش‌بینی شده است. برای اجرای این پروژه نیز ۸۰۴ میلیون یورو و ۲۶ هزار و ۳۲۱ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری پیش‌بینی شده و بهره‌برداری کامل آن برای تیرماه ۱۴۰۷ برنامه‌ریزی شده است.

در سوی دیگر، طرح تولید کاتد مس سونگون نیز بیش از ۶۶ درصد پیشرفت فیزیکی دارد؛ پروژه‌ای که اهمیت آن فقط در یک عدد یا درصد پیشرفت خلاصه نمی‌شود، بلکه باید آن را بخشی از حرکت سونگون به سمت تکمیل زنجیره تولید مس دانست. در این طرح، مجموعه‌ای شامل کارخانه ذوب، اسید سولفوریک، اکسیژن، پالایشگاه، فلوتاسیون سرباره و یوتیلیتی طراحی شده است تا بخش مهمی از فرآیند تولید در خود مجتمع شکل بگیرد.

این تغییر رویکرد، همان نقطه‌ای است که سونگون را از یک ظرفیت صرفاً معدنی به یک ظرفیت صنعتی و اقتصادی تبدیل می‌کند. ارزش واقعی یک معدن تنها در میزان استخراج آن سنجیده نمی‌شود؛ ارزش اصلی زمانی ایجاد می‌شود که ماده معدنی در داخل کشور به محصول با ارزش افزوده بالاتر تبدیل شود، دانش فنی و تجهیزات داخلی در کنار آن رشد کند، فرصت‌های شغلی پایدار ایجاد شود و زنجیره‌ای از فعالیت‌های صنعتی، خدماتی و اقتصادی پیرامون معدن شکل بگیرد.

پروژه هیپ‌لیچینگ نیز نمونه دیگری از همین روند است. بر اساس آخرین گزارش منتشرشده، این طرح به ۸۶.۸۲ درصد پیشرفت فیزیکی رسیده و هدف آن تولید سالانه سه هزار تن کاتد مس است. طبق همین گزارش، عملیات نصب مکانیکال پروژه به پایان رسیده و پس از تأمین برق و انجام تست سرد، راه‌اندازی گرم کارخانه در دستور کار قرار دارد.

در کنار پروژه‌های تولیدی، نگاه به سونگون را نمی‌توان از زیرساخت و ارتباطات جدا کرد. طرح اتصال سونگون به مرز کلاله نیز در ماه‌های اخیر مطرح شده است؛ پروژه‌ای که در صورت تحقق، می‌تواند ظرفیت‌های حمل‌ونقل و ارتباطی منطقه را تقویت کرده و زمینه مناسب‌تری برای پیوند فعالیت‌های معدنی با تجارت و ترانزیت فراهم کند.

از این منظر، سونگون امروز در نقطه‌ای قرار گرفته که توسعه آن فقط به افزایش ظرفیت تولید محدود نیست. یک طرف ماجرا، سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بزرگ صنعتی است؛ طرف دیگر، بومی‌سازی تجهیزات و استفاده از توان شرکت‌های داخلی؛ ضلع دیگر، توسعه زیرساخت‌ها و ضلع مهم دیگر، مسئولیت اجتماعی و نقش‌آفرینی در زندگی مردم منطقه است. استمرار اردوهای جهادی درمانی در ورزقان و خاروانا نیز یکی از نمونه‌های فعالیت اجتماعی مجتمع در روزهای اخیر بوده است.

البته توسعه واقعی زمانی کامل می‌شود که آثار آن در زندگی مردم نیز دیده شود؛ یعنی افزایش فرصت‌های شغلی، رونق کسب‌وکارهای محلی، تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان و پیمانکاران بومی، توسعه زیرساخت‌های منطقه و شکل‌گیری صنایع پایین‌دستی. به همین دلیل، آینده سونگون فقط به عملکرد یک مجتمع معدنی وابسته نیست؛ بلکه با آینده یک منطقه گره خورده است.

سونگون می‌تواند برای آذربایجان‌شرقی فراتر از یک منبع درآمد باشد؛ می‌تواند موتور شکل‌گیری یک اکوسیستم صنعتی باشد که در آن معدن، دانشگاه، شرکت‌های دانش‌بنیان، پیمانکاران، قطعه‌سازان، حمل‌ونقل، گردشگری و خدمات در کنار یکدیگر قرار گیرند. چنین نگاهی، سونگون را از یک «معدن بزرگ» به یک «پیشران توسعه» تبدیل می‌کند.

امروز نشانه‌های این حرکت دیده می‌شود؛ پروژه‌های بزرگ در حال پیشرفت‌اند، زنجیره تولید در حال تکمیل شدن است، سرمایه‌گذاری‌های سنگین در جریان است و هم‌زمان بحث زیرساخت، بومی‌سازی و مسئولیت اجتماعی نیز در کنار تولید دنبال می‌شود. مهم آن است که این مسیر با ثبات، برنامه‌ریزی و نگاه بلندمدت ادامه پیدا کند.

سونگون برای ایران فقط مس تولید نمی‌کند؛ اگر زنجیره توسعه آن به‌درستی تکمیل شود، می‌تواند دانش، صنعت، اشتغال، سرمایه‌گذاری و ارزش افزوده نیز تولید کند. آینده سونگون، در واقع می‌تواند بخشی از آینده صنعتی آذربایجان و ایران باشد؛ آینده‌ای که در آن ثروت معدنی، به جای آنکه در دل کوه باقی بماند یا تنها به ماده خام تبدیل شود، به موتور حرکت اقتصاد و شکوفایی منطقه تبدیل می‌شود.

✍️ موسی کاظم‌زاده | بازار تبریز آنلاین