سهند؛ «شهر سالم» زیر سایه زنگ خطر سگ‌های ولگرد؟

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده :   بازگشایی مدارس در شهر جدید سهند، امسال تنها با صدای زنگ مدرسه و رفت‌وآمد هزاران دانش‌آموز همراه نیست؛ در گوشه‌وکنار برخی خیابان‌ها و معابر شهر، نگرانی دیگری نیز برای خانواده‌ها وجود دارد؛ جولان سگ‌های بلاصاحب. سگ‌هایی که حضور گله‌ای آنها در برخی نقاط، به‌ویژه در ساعات ابتدایی صبح و عصر، می‌تواند آرامش شهروندان و امنیت کودکان، دانش‌آموزان، سالمندان و دیگر گروه‌های آسیب‌پذیر را تحت تأثیر قرار دهد.

این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم سهند خود را در مسیر تبدیل‌شدن به شهری سالم و ایمن تعریف کرده و در شبکه‌های مرتبط با «شهرهای سالم» و «جوامع ایمن» نیز مطرح شده است. عنوانی که البته صرفاً یک نام یا امتیاز تشریفاتی نیست؛ بلکه مفهومی است که بر پیشگیری، کاهش خطرات، ارتقای سلامت عمومی، مشارکت دستگاه‌ها و مردم و ایجاد محیطی امن برای همه گروه‌های سنی تأکید دارد. از همین منظر، مسئله سگ‌های بلاصاحب را نمی‌توان صرفاً یک موضوع خدمات شهری یا حتی یک مسئله زیست‌محیطی دانست؛ این موضوع به یکی از آزمون‌های واقعی مدیریت شهری در حوزه سلامت و ایمنی تبدیل شده است.

امروز خانواده‌ای که فرزند خود را صبح زود راهی مدرسه می‌کند، بیش از هر چیز انتظار دارد مسیر خانه تا مدرسه برای او امن باشد. کودکی که کیف مدرسه را بر دوش دارد، نباید مجبور باشد در مسیر مدرسه نگران نزدیک‌شدن یک گله سگ باشد. مادر و پدری که فرزندشان را برای رفتن به کلاس یا بازگشت از مدرسه بدرقه می‌کنند، حق دارند از محیط پیرامون خانه و مدرسه اطمینان داشته باشند. سالمندی که برای خرید از خانه خارج می‌شود یا شهروندی که در ساعات پایانی روز در خیابان تردد می‌کند نیز بخشی از همین معادله امنیت شهری است.

البته در این میان باید یک مرز روشن را حفظ کرد؛ مسئله، دشمنی با حیوانات نیست. سگ‌های بلاصاحب نیز بخشی از مسئله‌ای هستند که ریشه‌های مختلفی دارد؛ از رهاسازی حیوانات خانگی و دسترسی آنها به منابع غذایی گرفته تا نبود مدیریت منسجم جمعیت، زاد و ولد کنترل‌نشده، غذارسانی بی‌ضابطه و ضعف در سامان‌دهی بلندمدت. بنابراین راه‌حل نیز نمی‌تواند صرفاً برخوردهای مقطعی و جمع‌آوری‌های پراکنده باشد.

اتفاقاً شهرداری سهند طی سال‌های اخیر اقداماتی را برای زنده‌گیری، انتقال و نگهداری سگ‌های بلاصاحب و کنترل جمعیت آنها دنبال کرده و حتی ایجاد مرکز نگهداری و سامان‌دهی این حیوانات نیز در دستور کار قرار گرفته است. این اقدامات قابل توجه است، اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این اقدامات توانسته‌اند مسئله را به‌صورت پایدار کنترل کنند؟ اگر پاسخ مثبت است، چرا همچنان گزارش‌ها و گلایه‌های شهروندان از حضور گسترده سگ‌های بلاصاحب در برخی نقاط شهر ادامه دارد؟

این همان نقطه‌ای است که «شهر سالم» باید خود را در میدان عمل نشان دهد.

شهر سالم را نمی‌توان صرفاً با پروژه‌های عمرانی، فضای سبز، ساختمان‌های جدید یا عناوین بین‌المللی تعریف کرد. شهر سالم، پیش از هر چیز، شهری است که شهروند در آن احساس امنیت و آرامش کند. اگر کودکی در مسیر مدرسه از نزدیک‌شدن سگ‌ها می‌ترسد، اگر خانواده‌ای از بازی فرزندش در فضای عمومی نگران است، اگر سالمندی از عبور از یک مسیر مشخص اجتناب می‌کند یا اگر شهروندان برای تردد در بعضی معابر مجبور به تغییر مسیر هستند، باید پرسید که شاخص‌های سلامت و ایمنی شهری در زندگی روزمره آنان چگونه سنجیده می‌شود.

از سوی دیگر، عضویت یا معرفی سهند در شبکه‌های جهانی شهرهای سالم و جوامع ایمن، نباید به‌عنوان یک عنوان تزئینی تلقی شود. این عنوان، بیش از آنکه یک مدال باشد، یک تعهد است؛ تعهد به اینکه مدیریت شهری، دستگاه‌های اجرایی، نهادهای مسئول و حتی شهروندان برای کاهش خطرات و افزایش کیفیت زندگی، برنامه‌ای مستمر و مبتنی بر داده داشته باشند.

در چنین شرایطی، شاید وقت آن رسیده باشد که موضوع سگ‌های بلاصاحب در سهند از سطح گلایه‌های روزمره و انتشار تصاویر در فضای مجازی فراتر برود و به یک برنامه شفاف شهری تبدیل شود. شهروندان حق دارند بدانند در یک سال گذشته چند قلاده سگ زنده‌گیری شده، چه تعداد عقیم شده، ظرفیت مرکز نگهداری چقدر است، چه تعداد سگ در سطح شهر شناسایی شده‌اند، نقاط پرخطر کدام مناطق هستند و برای اطراف مدارس، پارک‌ها و مسیرهای پرتردد چه برنامه‌ای وجود دارد.

همچنین ضروری است دستگاه‌های مسئول، آمار دقیقی از موارد سگ‌گزیدگی و حوادث مرتبط منتشر کنند. بدون داده، نه می‌توان ابعاد واقعی مسئله را شناخت و نه می‌توان میزان موفقیت برنامه‌ها را ارزیابی کرد. «شهر ایمن» شهری نیست که صرفاً ادعای ایمنی داشته باشد؛ شهری است که خطر را شناسایی، اندازه‌گیری، مدیریت و نتیجه اقدامات خود را برای مردم قابل مشاهده کند.

از این منظر، بازگشایی مدارس می‌تواند به فرصتی برای بازنگری جدی در برنامه مدیریت سگ‌های بلاصاحب سهند تبدیل شود. مدارس باید در اولویت پایش قرار گیرند و مسیرهای رفت‌وآمد دانش‌آموزان شناسایی شود. شهرداری، فرمانداری، دستگاه‌های بهداشت و درمان، محیط زیست، آموزش و پرورش و سایر نهادهای مرتبط نیز باید با یک تقسیم کار روشن، مسئله را دنبال کنند.

سهند امروز شهری جوان، رو به توسعه و برخوردار از ظرفیت‌های مهم جمعیتی و شهری است. چنین شهری بیش از هر چیز به مدیریتی نیاز دارد که پیش از وقوع حادثه، خطر را ببیند و برای آن چاره‌اندیشی کند. انتظار شهروندان نیز غیرمنطقی نیست؛ آنها نمی‌خواهند صبح‌ها با نگرانی فرزندانشان را راهی مدرسه کنند و عصرها منتظر بازگشت آنها باشند.

«شهر سالم» بودن، از تابلوها و عناوین آغاز نمی‌شود؛ از کوچه و خیابان آغاز می‌شود. از همان مسیری که یک کودک با کوله‌پشتی مدرسه از خانه بیرون می‌آید، از پارکی که خانواده‌ها در آن قدم می‌زنند و از خیابانی که سالمند شهروند در آن تردد می‌کند.

امروز سگ‌های بلاصاحب شاید یکی از جدی‌ترین آزمون‌های سهند در سنجش مفهوم «شهر سالم و جامعه ایمن» باشند. پاسخ به این آزمون نیز نه با شعار، بلکه با برنامه، آمار، مسئولیت‌پذیری و اقدام مستمر داده می‌شود.

سهند برای آنکه شهر سالم بماند، باید امنیت را از روی کاغذ به کف خیابان بیاورد؛ جایی که شهروندان هر روز زندگی می‌کنند.

✍️ موسی کاظم‌زاده | بازار تبریز آنلاین