دکتر معصومه معدن‌کن؛ زنده‌نامی از تبار ادب و دانشگاه

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده : برخی نام‌ها با گذر زمان نه‌تنها کم‌رنگ نمی‌شوند، بلکه معنای بیشتری می‌یابند و به بخشی از حافظه فرهنگی یک شهر تبدیل می‌شوند. این نام‌ها معمولاً به کسانی تعلق دارد که عمر حرفه‌ای خود را نه صرف دیده‌شدن، بلکه صرف ساختن، آموزش‌دادن و انتقال میراث فکری کرده‌اند. انتخاب سرکار خانم دکتر معصومه معدن‌کن به‌عنوان یکی از زنده‌نامان شهر تبریز، از همین جنس انتخاب‌هاست؛ انتخابی که بیش از آن‌که تجلیل از یک فرد باشد، پاسداشت یک سنت علمی و فرهنگی ریشه‌دار در این شهر است.

دکتر معصومه معدن‌کن، متولد سال ۱۳۲۷، استاد زبان و ادبیات فارسی و از چهره‌های پیشکسوت دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز است. نام او برای چندین نسل از دانشجویان، با کلاس‌های ادبیات فارسی، متون کهن و پژوهش‌های دقیق در حوزه شعر کلاسیک پیوند خورده است. سال‌ها حضور مستمر در دانشگاه تبریز، تدریس، پژوهش و همراهی با دانشجویان، از او استادی ساخته است که نقش او صرفاً در چارچوب وظایف آموزشی خلاصه نمی‌شود، بلکه بخشی از هویت علمی این دانشکده را شکل داده است.

دکتر معصومه معدن‌کن؛ نامی ماندگار در حافظه علمی تبریز

جایگاه علمی دکتر معدن‌کن بیش از هر چیز با پژوهش‌های او در حوزه خاقانی‌شناسی شناخته می‌شود؛ حوزه‌ای تخصصی و دشوار که ورود به آن نیازمند تسلط عمیق بر زبان، تاریخ، فرهنگ و ظرایف ادبی است. خاقانی شروانی، شاعری است که فهم آثارش حتی برای اهل ادب نیز همواره چالش‌برانگیز بوده و پژوهش در این عرصه، صبر، دقت و سال‌ها ممارست علمی می‌طلبد. انتشار آثاری چون «بزم دیرینه عروس» و «جام عروس خاوری» موجب شد نام دکتر معدن‌کن در زمره خاقانی‌شناسان معتبر معاصر ثبت شود؛ پژوهش‌هایی که نه‌تنها به شرح و تحلیل آثار خاقانی پرداخته‌اند، بلکه راه را برای فهم دقیق‌تر شعر او برای دانشجویان و پژوهشگران هموار کرده‌اند.

ویژگی برجسته کار علمی دکتر معدن‌کن، پرهیز از شتاب‌زدگی و نگاه سطحی است. آثار او نشان می‌دهد که پژوهش ادبی، برای او امری تدریجی، عمیق و متکی بر وفاداری به متن و سنت علمی بوده است. همین رویکرد باعث شده است که نوشته‌های او، حتی سال‌ها پس از انتشار، همچنان محل رجوع و استناد باشند. در روزگاری که سرعت تولید محتوا گاه جای دقت علمی را می‌گیرد، این نوع از پژوهش، خود حامل یک پیام مهم برای فضای دانشگاهی است.

استادی که خاقانی را با دانشگاه تبریز پیوند زد

نکته قابل توجه آن است که فعالیت علمی دکتر معدن‌کن به یک دوره خاص محدود نمانده و او حتی در سال‌های پختگی علمی نیز از تجربه فضاهای تازه فاصله نگرفته است. اثر جدید او، که بنا بر گفته‌ها فضایی متفاوت از آثار پیشین دارد، نشان می‌دهد که نگاه پژوهشی و خلاقانه در او همچنان زنده و پویاست. این استمرار، معنای واقعی «زنده‌نام» بودن را آشکار می‌کند؛ نامی که تنها به گذشته تعلق ندارد، بلکه با زمان حال نیز در گفت‌وگوست.

عنوان «استاد پیشکسوت» برای دکتر معدن‌کن، صرفاً یک عنوان اداری یا بازنشستگی نیست، بلکه نشانه سال‌ها تأثیرگذاری آرام و مداوم در فضای علمی دانشگاه تبریز است. او از آن استادانی است که حضورشان به دانشگاه معنا می‌دهد و فقدانشان خلأیی فراتر از یک جای خالی اداری ایجاد می‌کند. بسیاری از دانشجویان، بیش از آن‌که درس خاصی را به یاد داشته باشند، شیوه نگاه، دقت علمی و اخلاق آموزشی او را به خاطر سپرده‌اند؛ میراثی که در هیچ آیین‌نامه‌ای ثبت نمی‌شود، اما نقش تعیین‌کننده‌ای در تربیت علمی نسل‌ها دارد.

زنده‌نامی که دانشگاه تبریز به خود می‌بالد

انتخاب دکتر معصومه معدن‌کن به‌عنوان یکی از ۲۳ برگزیده چهارمین همایش زنده‌نامان شهر تبریز، از این منظر نیز اهمیت دارد که تبریز همواره خود را با نام‌های فرهنگی و ادبی‌اش تعریف کرده است. این شهر، در طول تاریخ، خاستگاه شاعرانی بزرگ و اندیشمندانی اثرگذار بوده و امروز نیز زنده‌نگه‌داشتن این هویت، نیازمند توجه به چهره‌هایی است که در سکوت و بی‌هیاهو، بار فرهنگ و دانش را بر دوش کشیده‌اند. دکتر معدن‌کن نماینده همین چهره از تبریز است؛ چهره‌ای متین، عمیق و وفادار به سنت ادب فارسی.

تجلیل از زنده‌نامان، اگر به‌درستی انجام شود، تنها بزرگداشت گذشته نیست، بلکه یادآوری این حقیقت است که جامعه همچنان به مرجعیت علمی و فرهنگی نیاز دارد. بزرگداشت استادانی چون دکتر معدن‌کن، به نسل جوان دانشگاهی نشان می‌دهد که مسیر علم و فرهنگ، مسیری بلندمدت و مبتنی بر تعهد است. در این معنا، همایش زنده‌نامان شهر تبریز، فرصتی است برای بازخوانی ارزش‌هایی که دانشگاه و شهر را به هم پیوند می‌زند.

در نهایت، نام معصومه معدن‌کن نه فقط نام یک استاد، بلکه بخشی از حافظه زنده دانشگاه تبریز و فرهنگ این شهر است. تجلیل از او، ادای احترام به دانشی است که آرام و بی‌ادعا منتقل شده و به نسلی دیگر رسیده است؛ دانشی که اگر قدر آن دانسته شود، همچنان می‌تواند چراغ راه آینده باشد.