توسعه پایدار با قلبی سبز؛ نقشه راه سونگون برای آینده

بازار تبریز آنلاین -موسی‌ کاظم‌زاده : مجتمع مس سونگون ورزقان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعتی شمال‌غرب کشور، در سال‌های اخیر نگاه مسئولانه‌تری به موضوع محیط‌زیست و الزامات توسعه پایدار اتخاذ کرده است. با توجه به گستره فعالیت‌های معدنی و تأثیرگذاری این صنعت بر اکوسیستم پیرامونی، این مجتمع از ابتدای فعالیت خود برنامه‌ریزی منظمی را برای احیا و حفاظت از منابع طبیعی منطقه در دستور کار قرار داده و تلاش کرده است مسئولیت اجتماعی خود را نه در قالب اقدامات نمادین، بلکه در قالب برنامه‌های بلندمدت، ساختاریافته و پایدار پیگیری کند. طرح‌های اجرایی این مجموعه نشان می‌دهد که مدیریت مس سونگون، محیط‌زیست را بخشی جدایی‌ناپذیر از راهبرد توسعه‌ای خود می‌داند و به همین دلیل، پروژه‌های احیایی و فضای سبز این مجتمع از پشتوانه کارشناسی، مطالعات اقلیمی و زیرساخت‌های لازم برخوردار است.

طلای سرخ صنعت، طلای سبز طبیعت؛ روایت سونگون از توسعه پایدار

در همین چارچوب، طرح احیای جنگل‌های ارزشمند قره‌داغ(جنگل های ارسباران) به‌عنوان یکی از محوری‌ترین اقدامات زیست‌محیطی مجتمع مطرح است. این طرح با هدف بازسازی بخش‌هایی از این جنگل‌ها و تقویت پوشش گیاهی منطقه طراحی شده و بر جنگل‌کاری ۴۰۰ هکتار زمین تمرکز دارد. برنامه‌ریزی برای این طرح بر اساس بررسی‌های تخصصی صورت گرفته و همه مراحل کاشت، انتخاب گونه‌ها، پایش و آبیاری با توجه به ویژگی‌های بوم‌شناختی منطقه انجام می‌شود. اجرای عملیات از سال های اخیر وارد مرحله عملیاتی شده و تاکنون بیش از 20 هزار اصله نهال در مرحله نخست کاشته و تحت برنامه آبیاری منظم قرار گرفته است.

همچنین فاز دوم عملیات نیز که در پاییز سال گذشته آغاز شده، با کاشت ۱۰ هزار اصله نهال دیگر ادامه یافت و مجموع کاشت نهال را به بیش از ۳۰ هزار اصله رساند. بهره‌گیری از گونه‌های بومی و سازگار با شرایط اقلیمی منطقه و نقش آنها در بازسازی زیستگاه‌های طبیعی، این طرح را به یکی از نمونه‌های موفق احیای جنگل در شمال‌غرب کشور تبدیل کرده است.

وجه تمایز این برنامه در رویکرد زیرساخت‌محور آن است؛ زیرا مدیریت مجتمع با تأکید بر ضرورت تداوم حیات نهال‌ها، تنها به عملیات کاشت بسنده نکرده و شرایط لازم برای رشد پایدار آنها را نیز فراهم آورده است. در همین راستا بیش از ۳۶ هزار چاله کاشت آماده‌سازی شده، پنج تانکر ۲۰ هزار لیتری برای تأمین مستمر آب در نقاط استراتژیک نصب گردیده و پنج کیلومتر شبکه آبیاری ایجاد شده است. این زیرساخت‌ها به کارشناسان امکان می‌دهد وضعیت نهال‌ها را در ماه‌ها و سال‌های آینده به‌صورت منظم پایش کنند و از موفقیت تدریجی طرح اطمینان حاصل شود. چنین رویکردی موجب می‌شود عملیات جنگل‌کاری به نتیجه‌ای واقعی و قابل ارزیابی منجر شود و از تبدیل آن به طرح‌های مقطعی و نمایشی جلوگیری گردد. بدین ترتیب، توسعه پوشش گیاهی منطقه نه‌تنها از منظر محیط‌زیستی مؤثر خواهد بود، بلکه در بلندمدت بر کیفیت هوا، کنترل فرسایش خاک، تقویت تنوع زیستی و زیبایی بصری منطقه نیز تأثیر مثبت خواهد داشت.

سونگون؛ از دل مس تا نفس طبیعت

در کنار اقدامات احیایی در جنگل‌های قره‌داغ، مجتمع مس سونگون برنامه‌های توسعه فضای سبز در حاشیه بزرگراه خواجه–ورزقان و خود شهر ورزقان را نیز به‌عنوان بخشی از مسئولیت خود نسبت به منظر شهری و محیط پیرامونی منطقه آغاز کرده است. این طرح با هدف ایجاد کمربند سبز در یکی از پرترددترین محورهای ارتباطی شهرستان ورزقان طراحی شده است. عملیات کاشت در فصول مختلف سال هم با هدف تبدیل مسیر بزرگراه به فضایی شاداب‌تر، سالم‌تر و سازگارتر با محیط‌زیست، با اتکا به گونه‌های مقاوم و سازگار با اقلیم منطقه صورت می‌گیرد.

 این اقدام به کاهش گردوغبار، بهبود کیفیت هوا، افزایش زیبایی بصری مسیر و تقویت حس تعلق اجتماعی در میان ساکنان منطقه کمک می‌کند و نشان می‌دهد که نگاه مجتمع تنها به احیای جنگل‌ها محدود نیست، بلکه شامل بهبود محیط زندگی شهروندان نیز می‌شود.

تقویت این برنامه‌های محیط‌زیستی با رویکرد سازمانی و راهبردی مدیریت مجتمع همراه بوده است. مدیران مجتمع بارها تأکید کرده‌اند که نگاه به محیط‌زیست در ساختار توسعه‌ای سونگون، نه یک اقدام تبلیغاتی بلکه بخشی از هویت سازمانی است. این رویکرد با حمایت شرکت ملی صنایع مس ایران نیز به‌طور جدی تقویت شده و منجر به سرعت بخشیدن به اجرای طرح‌های احیایی در سال های اخیر شده است. هماهنگی سیاست‌های کلان صنعت مس کشور با اصول توسعه پایدار نشان می‌دهد که این صنعت در حال حرکت از الگوی سنتی بهره‌برداری صرف به سمت الگوی تکامل‌یافته‌تر مبتنی‌بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حفاظت از منابع طبیعی است.

سونگون؛ نماد هم‌زیستی صنعت و طبیعت

در همین راستا، مشارکت مجتمع مس سونگون در پویش مردمی «ریشه در وطن داریم» در سال 1405 نیز بُعد اجتماعی این رویکرد را تکمیل کرده است. این پویش، که توسط شرکت ملی صنایع مس ایران طراحی شده، با هدف گرامیداشت یاد ۱۵۳ دانش‌آموز شهید مدرسه میناب و ادای احترام به مقام شهدا، کاشت ۱۵۳ هزار نهال در نقاط مختلف کشور را دنبال می‌کند. مرحله نخست این برنامه در شهر سرچشمه به اجرا درآمد و مرحله دوم آن با گستردگی در شهر ورزقان، محوطه مسجد جامع این شهر را پوشش داد. مشارکت مردم، کارکنان صنعت مس، خانواده‌های شهدا و مسئولان محلی در این پویش نشان‌دهنده پیوند عمیق این حرکت با ارزش‌های فرهنگی، ملی و محیط‌زیستی جامعه است. شعار «درخت می‌کاریم در باغ ایران» که در این برنامه دنبال می‌شود، بر اهمیت هم‌افزایی میان مردم و صنعت برای حفاظت از آینده کشور تأکید دارد و قرار است این پویش به‌صورت سلسله‌برنامه در سایر مناطق جوارکارخانه‌ای ادامه یابد.

مجموع این اقدامات نشان می‌دهد که مجتمع مس سونگون ورزقان در سال‌های اخیر گام‌های مهمی در مسیر توسعه پایدار برداشته است. از طرح احیای ۴۰۰ هکتاری جنگل‌های قره‌داغ تا ایجاد کمربند سبز در بزرگراه مهم منطقه و مشارکت فعال در پویش‌های ملی، همگی بیانگر تعهد این مجتمع به مسائل زیست‌محیطی و اجتماعی است. این فعالیت‌ها نه‌تنها به بهبود شرایط اکولوژیک منطقه کمک می‌کند، بلکه الگوی مناسبی برای سایر صنایع کشور فراهم می‌سازد تا توسعه صنعتی پایدار و حفظ محیط‌زیست را در کنار هم پیش ببرند.